خروج از اوپک یا فرار از ریسک هرمز؟

به گزارش اقتصادآنلاین، رجا ابوطالبی: اعلام ناگهانی خروج امارات از اوپک از ابتدای ماه مه، در حالی مطرح شده که این کشور طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری بالغ بر ۱۵۰ میلیارد دلار در صنعت نفت انجام داده و ظرفیت تولید خود را به حدود ۵ میلیون بشکه در روز رسانده است. با این حال، پایبندی به توافق کاهش تولید در چارچوب اوپک‌پلاس باعث شده بود سطح تولید واقعی امارات در محدوده‌ای کمتر از ۳.۵ میلیون بشکه در روز باقی بماند.

در کنار این محدودیت‌ها، تحولات اخیر منطقه‌ای نیز بر تولید نفت این کشور اثرگذار بوده است. بر اساس آمار‌های بانک جهانی، تنش‌ها و اختلال در تردد از تنگه هرمز موجب شد تولید نفت امارات در مقطعی حتی به کمتر از ۲ میلیون بشکه در روز کاهش یابد. در چنین شرایطی، خروج از اوپک می‌تواند تلاشی برای بازیابی سهم از دست‌رفته بازار و بهره‌برداری از ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری‌شده تلقی شود.

خروج از اوپک می‌‎توان بازیابی توان صادراتی را محقق کند؟

با این حال، پرسش کلیدی این است که آیا امارات بدون محدودیت‌های اوپک، امکان افزایش پایدار تولید و به‌ویژه صادرات نفت خود را خواهد داشت؟ پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به زیرساخت‌های انتقال نفت و مسیر‌های صادراتی این کشور وابسته است.

در حال حاضر، بخش قابل توجهی از صادرات نفت منطقه از مسیر تنگه هرمز انجام می‌شود؛ مسیری که در شرایط تنش، با ریسک‌های جدی مواجه است. گزینه‌های جایگزین، هرچند وجود دارند، اما ظرفیت محدودی دارند.

به‌عنوان مثال، خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی توان انتقال حدود ۷ میلیون بشکه در روز، معادل ۷۰ درصد تولید روزانه عربستان را دارد و خط لوله نفت خام ابوظبی نیز کمتر از نیمی از تولید امارات را پوشش می‌دهد. در سوی دیگر، خط لوله عراق–ترکیه نیز به‌دلیل محدودیت‌های فنی و تعمیرات، در حال حاضر تنها ۰.۲ میلیون بشکه در روز، معادل کمتر از ۵ درصد از تولید فوریه ۲۰۲۶ عراق را منتقل خواهد کرد.

بر این اساس، حتی در صورت خروج از اوپک و افزایش تولید، امارات برای صادرات کامل ظرفیت خود همچنان با تنگنا‌های لجستیکی مواجه خواهد بود. به بیان دیگر، تنگه هرمز همچنان گلوگاه اصلی صادرات نفت این کشور باقی می‌ماند و مسیر‌های جایگزین، در وضعیت فعلی، توان پوشش کامل این نیاز را ندارند.

خروج از اوپک؛ کمک به آمریکا

با توجه به ظرفیت‌های ایجادشده برای انتقال نفت از مسیر‌های جایگزین تنگه هرمز، به نظر می‌رسد تصمیم امارات متحده عربی در توسعه زیرساخت‌های انتقال نفت، صرفا با منطق اقتصادی قابل تحلیل نباشد.

کشوری که طی سال‌های اخیر با سرمایه‌گذاری قابل توجهی در حوزه انرژی، ظرفیت تولید خود را به حدود ۵ میلیون بشکه در روز رسانده است، از هر طریقی تمایل به صادرات حداکثری خود را دارد. متعهد بودن به اوپک سبب کاهش تولید تا محدوده‌ی ۳.۵ میلیون بشکه در روز و وابستگی کامل به تنگه‌ی هرمز در برخی مقاطع، سبب کاهش صادرات تا محدوده‌ی ۲ میلیون بشکه در روز شده است.

برخی تحلیل‌ها بر این باورند که بخشی از این سیاست‌گذاری‌ها را می‌توان در چارچوب مدیریت ریسک‌های ژئوپلیتیک و تضمین تداوم صادرات انرژی در شرایط بحران منطقه‌ای تفسیر کرد؛ به‌ویژه در سناریو‌هایی که احتمال اختلال در تنگه هرمز مطرح می‌شود. در چنین شرایطی، توسعه مسیر‌های جایگزین می‌تواند به عنوان ابزاری برای کاهش وابستگی به این گذرگاه راهبردی و حفظ جریان صادرات نفت عمل کند.

تصمیمی که امارات را بیش از پیش تقویت می‌کند، اما اثرگذاری برگ برنده‌ی ایران در مذاکرات، یعنی تنگه‌ی هرمز را تا حدی کمرنگ می‌کند. صادرات ۲ میلیون بشکه در روز از طریق لوله‌ی ابوظبی، از جهش ناگهانی قیمت نفت و سوخت در اروپا و آمریکا جلوگیری خواهد کرد و سبب کاهش توان چانه‌زنی ایران در مذاکرات خواهد شد.