سرنوشت دلارهای آزادشده؛ فرصت توسعه یا قربانی ناترازی اقتصادی؟

اقتصادآنلاین، آرمان هنرکار؛ بعد از سفر هیئت ایرانی برای آزادسازی پول‌های بلوکه شده ایران در قطر، برخی منابع مدعی شدند، ایران برای امضای توافق خواستار آزادسازی مبلغ ۲۴میلیارد دلار شده است که نیمی از این مبلغ معادل ۱۲ میلیارد دلار، باید پیش از امضای توافق آزاد شود. البته کل پول‌های بلوکه شده ایران در خارج از کشور به گفته مقامات و مسئولان در محافل مختلف، حدود ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

با فرض اینکه بخشی از پول‌های بلوکه شده ایران آزاد شود، بیم این وجود دارد که محل مصرف این پول‌ها، جبران کسری برخی امور جاری باشد. یکی از این موارد، واردات بنزین به واسطه پیشی گرفتن مصرف از تولید است.

بر اساس آمارهای رسمی، متوسط مصرف روزانه بنزین از ۱۳۰ میلیون لیتر در سال گذشته، به حدود ۱۳۷ میلیون لیتر در روز افزایش پیدا کرده و از تولید روزانه که حدودا ۱۰۰ میلیون لیتر برآورد می‌شود، پیشی گرفته است؛ در نهایت طبق برخی گزارش‌ها با توجه به ریسک‌های سیاسی و کاهش حجم واردات، یک شکاف حدود ۳۰ میلیون لیتری بین مصرف و تولید روزانه بنزین در ایران وجود دارد.

رکوردشکنی ایرانی‌ها در مصرف بنزین

در وهله بعدی باید به این نکته بسیار مهم بپردازیم که مصرف بنزین در ایران و نسبت به جهان چگونه است؟ بر اساس آمار theglobaleconomy، ایران در بین ۱۹۰ کشور در حوزه مصرف بنزین، در رتبه ۱۰ قرار دارد. در بین کشورهای پرمصرف جهان، آمریکا با ۴.۱ لیتر به ازای هر شهروند در صدر قرار دارد و بعد از آن کانادا با ۳.۰۵ و ایران نیز با ۱.۵۲ لیتر به ازای هر شهروند در رتبه ۶ این جدول قرار دارد؛ بنابراین با توجه به عقب‌ماندگی‌های اقتصاد ایران، عملاً این حجم از مصرف نمی‌تواند پیامد چیزی جز ارزان‌فروشی بنزین و در پی آن مصرف بسیار زیاد آن در ایران باشد.

همچنین مقایسه جایگاه ایران به لحاظ مصرف بنزین با کشورهای دارای تولید ناخالص داخلی مشابه نشان می‌دهد، ایران پرمصرف‌ترین کشور را به خود اختصاص می‌دهد. حتی پاکستان با جمعیت ۲۴۳ میلیون نفری، مصرف روزانه بنزین آن یک‌چهارم ایران و سرانه مصرف آن یک‌دهم ایران است.

ایران پرمصرف‌ترین در آسیا

در بین کشورهای آسیایی نیز سرانه مصرف بنزین ایران از همه کشورها به جز عربستان و امارات بالاتر است. علت بالا بودن مصرف در کشور عربستان و امارات، درآمد پایدار دلاری کشور، یارانه‌های عظیم حوزه انرژی، حجم بالای توریست و شرایط اقلیمی این کشورهاست. 

بنزین در ایران چقدر ارزان است؟

اما برسیم به این نکته بسیار مهم که ایرانی‌ها چقدر بنزین را ارزان می‌خرند؟ بررسی صورت‌های مالی تولیدکنندگان بنزین به ما می‌گویند که شرکت پالایش نفت بندرعباس، بنزین معمولی اکتان ۸۷ را در فروردین ماه ۱۴۰۵ به قیمت هر لیتر ۵۶ هزار و ۶۰۰ تومان فروخته و پالایش نفت اصفهان همین بنزین را ۵۶ هزار و ۲۰۰ تومان و بنزین اکتان ۸۷ مشابه یورو ۴ و یورو ۵ را به مبلغ ۵۷ هزار و ۷۰۰ تومان فروخته است. (جزئیات رقم فروش سایر شرکت‌ها در جدول زیر قابل مشاهده است)

در مجموع میانگین رقم فروش بنزین این شرکت‌ها ۶۰.۹ هزار تومان است، البته که این عدد، رقم نهایی بنزین در پمپ نیست و باید هزینه لجستیک انتقال بنزین به پمپ بنزین، درآمد جایگاهدار و … را نیز در این محاسبه دخیل کنیم که برآورد‌ها از عدد میانگین حداقل ۷۵ هزار تومان در سراسر کشور خبر می‌دهد.

بر اساس سرانه مصرف بنزین، سهم هر ایرانی از ۱۳۷ میلیون لیتر مصرف روزانه بنزین در کشور، ۱.۵۲ لیتر است که در سال برابر با ۵۵۴.۸ لیتر می‌شود. همچنین شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی در آذر ماه سال گذشته اعلام کرد که ۳۱ میلیون کارت سوخت فعال داریم که از این میزان ۲۲ میلیون خودرو شخصی، ۶ میلیون موتورسیکلت شخصی و ۳ میلیون ناوگان دولتی و عمومی است.

با کسر ۱۸۰ هزار مورد ناوگان دولتی که بر اساس اعلام این شرکت نرخ نخست و دوم به آنها تعلق پیدا نمی‌کند، در مجموع ۳۰ میلیون و ۸۲۰ هزار کارت سوخت فعال در کشور وجود دارد. این تعداد کارت سوخت فعال، هر ماه ۶۰ لیتر بنزین با ۷۳ هزار و ۵۰۰ تومان تخفیف خریداری می‌کنند و ۱۰۰ لیتر با ۷۲ هزار تومان تخفیف! نکته قابل توجه اینکه میزانی که به کارت سوخت این ماشین‌ها بنزین نرخ اول و نرخ دوم تخصیص داده می‌شود از مصرف کل بنزین ماهانه در ایران پیشی می‌گیرد؛ به این صورت که جمع مصرف بنزین ایران در یک ماه ۴ میلیارد و ۱۱۰ میلیون لیتر است و میزان تخصیص بنزین به مجموع این کارت‌ها ۴ میلیارد و ۹۳۱ میلیون لیتر است.

بیش از نصف بودجه هزینه ارزان فروشی بنزین

به گزارش اقتصاد آنلاین، این اعداد زمانی جذاب‌تر می‌شوند که کل توان تولید بنزین در ایران به صورت ماهانه ۳ میلیارد لیتر است. یعنی دولت عملاً دارد بنزینی را به هر کارت سوخت تخصیص می‌دهد که توان تولید آن را ندارد. با این اوصاف و در حال حاضر و بر اساس میانگین مصرف ۱۳۷ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۵، دولت برای تأمین بنزین ماهانه یک میلیارد و ۱۱۰ میلیون لیتر کمبود دارد که تنها راه جبران آن واقعی‌سازی قیمت‌ها و در ادامه آزادسازی آن است. ادامه روند فعلی و عدم ورود به اصلاحات انرژی دولت را وادار به واردات می‌کند؛ وارداتی که با توجه به کمبود منابع، بیم آن می‌رود دولت را برای استفاده از منابع ارزی آزاد شده، ولو ناخواسته، ترغیب کند.